De gevaren en oplossingen voor het overgrote deel van de Belgische werkgevers: het probleem van de ‘zwarte werkloosheid’

In België wordt het fenomeen van de zogenaamde ‘zwarte werkloosheid’ vaak onderschat, ondanks dat het een van de grootste sociale en economische uitdagingen vormt voor het land. Volgens de laatste cijfers van het bron, is ongeveer 12% van de werkenden in België niet officieel geregistreerd in de arbeidsmarktstatistieken. Dit betekent dat deze groep niet meegerekend wordt bij de traditionele werkloosheidscijfers, die vaak slechts 5-7% van de beroepsbevolking omvatten. Deze zwarte werkloosheid is vooral sterk aanwezig bij jongeren, jongvolwassenen en in de informele sectoren zoals de horeca, onderhoudsbranche en kleinschalige zelfstandige bedrijven. Het probleem is niet nieuw, maar de coronapandemie heeft het verergerd door de toename van onbetaalde tijdelijke arbeid en de uitbating van informele contracten.

De gevolgen zijn diepgaand. Ten eerste neemt het risico op armoede toe voor deze groep, aangezien ze vaak geen sociale voorzieningen of werkloosheidsuitkeringen ontvangen. Volgens het FOD Sociale Zaken leeft ongeveer 20% van de zwart werkende jongeren onder de armoedegrens. Daarnaast ontbreken ze vaak aan veiligheid en rechtvaardigheid, omdat ze niet beschermd zijn tegen onder andere onrechtmatige ontslagen of onvoldoende bescherming bij arbeidsongeschiktheid. Deze zwarte werkloosheid heeft ook een negatieve impact op de economische groei, omdat het potentiële talenten en productiviteit wegvalt uit het officiële economische beeld.

De oorzaken zijn complex en liggen zowel bij de werkgevers als bij de werkzoekers zelf. Voor de werkgevers zijn er vaak financiële voordelen aan te halen door niet officieel te registreren, zoals lagere sociale premies of eenvoudiger administratie. Voor de werkzoekers kan het moeilijk zijn om deze informele banen te erkennen, vooral als ze geen officiële contracten hebben. Daarnaast speelt de culturele en sociale acceptatie van informele arbeid een rol, waarbij veel jongeren niet zullen aankloppen bij de arbeidsmarktorganisaties omdat ze zich niet als werkloos beschouwen.

De oplossingen vereisen een combinatie van maatregelen op zowel het beleid als het individuele niveau. Op beleidsniveau zijn er verschillende voorstellen, zoals het verplichten van een officieel contract voor alle nieuwe arbeidsrelaties, het invoeren van een ‘zwart werkloosheidsbelasting’ voor bedrijven die zwart werk gebruiken, en het verbeteren van de toegang tot sociale voorzieningen voor informele werknemers. Daarnaast is het belangrijk om de bewustwording bij jongeren te vergroten over hun rechten en de mogelijkheden die ze hebben om hun situatie te verbeteren.

Een concreet voorbeeld is het project ‘Werk & Leven’ van het Vlaams Agentschap voor Arbeidsmarkt en Onderwijs (VLAIO), dat speciaal gericht is op jongeren in de informele sector. Dit project biedt advies, opleidingen en begeleiding om de overgang naar een formele baan te vergemakkelijken. Een ander voorbeeld is het initiatief van de gemeente Antwerpen, die samen met lokale partners een ‘werkloosheidsgids’ heeft ontwikkeld voor informele werknemers, met informatie over hun rechten en mogelijkheden om hun situatie te legaliseren.

De strijd tegen zwart werk is een langdurig proces dat continu aandacht nodig heeft. Het is essentieel dat zowel overheid als maatschappij samenwerken om deze problemen aan te pakken. Voor werkgevers is het van belang om bewust te zijn van de juridische en sociale risico’s van zwart werk, terwijl werkzoekers hun rechten kunnen eisen en de mogelijkheden van de overheid kunnen benutten. Het is een kwestie van rechtvaardigheid, economische stabiliteit en sociale cohesie.

• In België is ongeveer 12% van de werkenden niet officieel geregistreerd in de arbeidsmarktstatistieken.
• De zwarte werkloosheid treft vooral jongeren en werknemers in informele sectoren zoals horeca en onderhoud.
• Ongeveer 20% van de zwart werkende jongeren leeft onder de armoedegrens.
• De coronapandemie heeft het fenomeen verergerd door de toename van onbetaalde tijdelijke arbeid.
• De economische groei wordt verlaagd door het wegvallen van potentiële talenten en productiviteit.